Zemin taşıma gücünün ve sıkışabilirliğinin belirlenmesinde en yaygın ve en güvenilir arazi yöntemlerinden biri plaka yükleme deneyidir. Zemin yüzeyine veya doğrudan temel taban seviyesine yerleştirilen dairesel bir çelik plaka üzerine kademeli olarak hidrolik yük uygulanması ve bu yüklemeler karşısında meydana gelen oturmaların hassas komparatörler yardımıyla ölçülmesi prensibine dayanır.
Deformasyon Modülünün Hesaplanması
Deney sonucunda elde edilen verilerle çizilen gerilme-oturma grafikleri, zeminin deformasyon modülünün hesaplanmasını sağlar. Temel bir geoteknik parametre olan bu modül hesaplanırken genellikle aşağıdaki teorik formül kullanılır:
Bu denklemde $r$ plaka yarıçapını, $\Delta p$ uygulanan gerilme farkını ve $\Delta s$ ise bu gerilme farkına karşılık gelen oturma farkını ifade eder. Hesaplamalar sonucunda elde edilen İlk Yükleme Modülü ve Yeniden Yükleme Modülü değerlerinin birbirine oranı, zeminin sıkışma derecesi hakkında kritik mühendislik verileri sunar.
Arazi Uygulamasında Karşılaşılan Temel Hatalar
- Plaka Temas Yüzeyi: Çelik plakanın zemin ile tam temas etmemesi, boşluklarda noktasal gerilme yığılmalarına sebep olur. İnce bir kum tabakası ile yüzey tesviyesi mutlaka yapılmalıdır.
- Eksantrik Yükleme: Hidrolik krikonun tam merkeze yerleştirilmemesi, plakanın bir yöne doğru eğilmesine ve hatalı oturma okumasına neden olur.
- Bekleme Süreleri: Kademeli yüklemelerde oturmaların sönümlenmesini beklemeden diğer kademeye geçilmesi, nihai deformasyon miktarının eksik hesaplanmasına yol açar.